Giữa thật và ảo: Điều gì đứng sau cơn sốt mua ảnh check-in hạng sang?

Những ngày gần đây, cộng đồng mạng xôn xao trước sự xuất hiện của dịch vụ mua bán ảnh “check-in hạng sang”. Chỉ cần bỏ ra một khoản tiền nhỏ, người mua có thể sở hữu những khoảnh khắc tưởng như thuộc về một cuộc sống xa hoa: nghỉ dưỡng tại resort cao cấp, dùng bữa trong nhà hàng omakase, thưởng trà chiều ở khách sạn sang trọng hay trải nghiệm khoang thương gia trên các chuyến bay quốc tế.

Thoạt nhìn, đây chỉ là xu hướng mới lạ trong nền kinh tế nội dung số. Người có ảnh đẹp bán lại cho người cần xây dựng hình ảnh cá nhân trên mạng xã hội. Một giao dịch đơn giản, đôi bên cùng có lợi.

Nhưng phía sau những bức ảnh được mua bán với giá vài nghìn đồng là một câu chuyện lớn hơn về cách con người đang nhìn nhận trải nghiệm trong thời đại số. Khi một bài đăng có thể trở thành “tấm danh thiếp trực tuyến”, khi những lượt thích và tương tác phần nào quyết định mức độ hiện diện của mỗi cá nhân trên không gian mạng, ranh giới giữa trải nghiệm thật và hình ảnh được dàn dựng dường như đang trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Khi trải nghiệm không còn là đích đến

Trong nhiều năm, du lịch được xem là hành trình khám phá thế giới và khám phá chính mình. Giá trị của một chuyến đi nằm ở những điều con người cảm nhận được, những cuộc gặp gỡ, những câu chuyện và ký ức mang về sau hành trình.

Thế nhưng, cùng với sự phát triển của mạng xã hội, trải nghiệm ngày càng được đánh giá thông qua khả năng tạo ra nội dung để chia sẻ.

Một bữa ăn omakase không chỉ còn là câu chuyện về nguyên liệu hay tay nghề đầu bếp. Một buổi trà chiều không đơn thuần là thưởng thức trà và bánh ngọt. Chúng trở thành những khung hình hoàn hảo để đăng tải lên Instagram, Facebook hay Threads.

Không phải ngẫu nhiên mà những trải nghiệm như omakase, trà chiều khách sạn, nghỉ dưỡng cao cấp hay khoang thương gia trở thành “mặt hàng” được săn đón trên thị trường ảnh check-in. Đây đều là những không gian giàu tính thẩm mỹ, có tính nhận diện cao và gắn liền với hình ảnh của một lối sống thành đạt, tinh tế hoặc giàu có.

Trong bối cảnh ấy, giá trị của trải nghiệm dần bị tách khỏi chính trải nghiệm thực tế. Điều được mua bán không phải chuyến đi hay bữa ăn, mà là bằng chứng thị giác của những trải nghiệm đó.

Áp lực xây dựng hình ảnh trong thời đại số

Sự nở rộ của dịch vụ bán ảnh check-in cũng phản ánh một thực tế khác: mạng xã hội ngày càng trở thành nơi mỗi cá nhân xây dựng thương hiệu bản thân.

“Những yếu tố như chuyến du lịch liên tục, những bữa ăn sang trọng hay các trải nghiệm cao cấp là dạng “vốn xã hội”, hình ảnh và sự uy tín mà tôi mang đến cho đối tác, khách hàng trong thế giới số” – chị H.V người làm nội dung trên mạng xã hội bày tỏ.

Theo chuyên gia tâm lý, khi mạng xã hội phát triển ở người trẻ, hình ảnh trực tuyến không còn đơn thuần là phần mở rộng của cuộc sống mà dần trở thành một phiên bản cuộc sống khác cần được đầu tư và chăm chút. Chính điều đó tạo ra áp lực vô hình phải xuất hiện thú vị hơn, thành công hơn và hạnh phúc hơn thực tế.

Khi khoảng cách giữa cuộc sống thật và hình ảnh mong muốn ngày càng lớn, thị trường mua bán ảnh check-in xuất hiện như một giải pháp nhanh chóng để lấp đầy khoảng trống ấy. Chỉ với vài chục nghìn đồng, bất kỳ ai cũng có thể sở hữu những dấu hiệu nhận diện của một cuộc sống xa hoa mà không cần trải qua hành trình tạo dựng phía sau.

Điều đáng lo không nằm ở bức ảnh

Ở góc độ đơn thuần, việc mua một bức ảnh để đăng mạng xã hội không phải là điều đáng lên án. Nhiều người xem đây chỉ là một hình thức giải trí hoặc thử nghiệm nội dung cá nhân.

Tuy nhiên, vấn đề xuất hiện khi những hình ảnh ấy được sử dụng để tạo dựng lòng tin giả tạo hoặc đánh bóng hình tượng vượt xa thực tế.

Ở góc nhìn xa hơn như ở một số quốc gia ở châu Á hay châu Mỹ, mô hình mua bán ảnh sống ảo từng kéo theo những hệ lụy liên quan đến lừa đảo tình cảm, xây dựng hình tượng doanh nhân thành đạt để thu hút đầu tư hoặc tạo dựng uy tín giả trong kinh doanh. Khi đó, bức ảnh không còn là công cụ giải trí mà trở thành phương tiện thao túng nhận thức.

Nguy hiểm hơn, sự phổ biến của những nội dung được dàn dựng còn góp phần làm méo mó nhận thức xã hội về thành công và hạnh phúc. Người xem dễ rơi vào cảm giác tự ti khi liên tục đối chiếu cuộc sống đời thường của mình với những hình ảnh hào nhoáng trên mạng, trong khi không biết rằng nhiều trong số đó chỉ là những “trải nghiệm thuê”.

Khi du lịch trở thành công cụ tạo nội dung

Hiện tượng mua bán ảnh check-in hạng sang cũng đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm cho ngành du lịch và dịch vụ trải nghiệm.

Đại diện khu lưu trú cao cấp ở TPHCM cho biết, họ cũng trăn trở về câu chuyện này trong kỷ nguyên số, liệu con người đang đi du lịch để trải nghiệm hay để sở hữu những bức ảnh chứng minh rằng mình đã trải nghiệm? Không thể phủ nhận rằng hình ảnh là một phần quan trọng của du lịch hiện đại. 

Tuy nhiên, khi mục tiêu cuối cùng chỉ còn là tạo ra nội dung để đăng tải, giá trị cốt lõi của du lịch có nguy cơ bị lu mờ. Một chuyến đi đáng nhớ không nằm ở số lượng ảnh đăng trên mạng xã hội, mà ở những điều còn đọng lại sau khi màn hình điện thoại được tắt đi.

Góc nhìn của các chuyên gia tâm lý và giáo dục ở Việt Nam cho biết có thể cơn sốt mua bán ảnh check-in hạng sang rồi sẽ qua đi như nhiều xu hướng mạng xã hội khác. Nhưng hiện tượng này đang phản chiếu khá rõ tâm lý của một bộ phận người trẻ trong thời đại số: khát khao được công nhận, được ngưỡng mộ và được nhìn thấy.

Điều đáng suy ngẫm là những nhu cầu ấy hoàn toàn chính đáng. Thứ cần được nhìn nhận không phải là mong muốn thể hiện bản thân, mà là cách con người lựa chọn để đáp ứng mong muốn đó.